Psyfar Artikelen

Korte berichten

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

Is atomotexine veilig voor het kind bij moeders met ADHD die borstvoeding geven?
Monitoring van diabetes bij mensen met of zonder psychiatrische aandoening
Effectiviteit en verdraagbaarheid van antipsychotica bij acuut zieke patiënten
Werkzaamheid en veiligheid van ADHD-interventies

‘We hebben lang gedacht dat verslaving primair een impulsregulatieprobleem is’

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

'Daar zijn veel behandelingen dan ook op gericht. Maar eigenlijk zie je veel
meer compulsieve elementen bij verslaving. Daar hebben we in de
behandeling nog veel te weinig aandacht voor, zowel farmacologisch als psychologisch.'

Elektroconvulsietherapie

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

ECT is een van de krachtigste biologische interventies in de psychiatrie. De behandeling is tegenwoordig veilig, gestandaardiseerd en technisch verfijnd, waardoor cognitieve belasting beter kan worden beperkt. De plaats van ECT binnen de richtlijnen blijft evolueren, met naast klassieke indicaties zoals ernstige depressie en katatonie, groeiende aandacht voor nieuwe klinische domeinen. In de praktijk vraagt ECT om zorgvuldige indicatiestelling, goede parameterkeuze en duidelijke communicatie over verwachtingen en bijwerkingen. Onderhoudsbehandeling na succesvolle ECT is essentieel om terugval te voorkomen.

Drugsscreening: technieken, mogelijkheden en kanttekeningen

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

Een drugsscreening (DOA-screening) kan in verschillende situaties worden ingezet, bijvoorbeeld bij acute intoxicaties en in verslavingszorg. Een DOA-screening in urine wordt gedaan met behulp van een immunoassay en is een kwalitatieve screening. Dat is een snelle en gemakkelijke methode die in één monster op meerdere drugs kan screenen. Er wordt gebruikgemaakt van een afkapwaarde: waarden boven de afkapwaarde worden als positieve uitslag gerapporteerd. Als een stof aantoonbaar is, maar onder de afkapwaarde valt, moet het monster worden beschouwd als negatief. Het bepalen van de werkelijke concentratie is niet nauwkeurig genoeg mogelijk met de DOA-screening, daarvoor kan op verzoek een bevestigingsonderzoek worden ingezet. Sommige middelen kunnen kruisreactiviteit geven en onterecht een positieve uitslag geven. Nieuwe psychoactieve stoffen (designerdrugs) kunnen meestal niet worden aangetoond. Een DOA-screening kan ook worden ingezet om hergebruik van cannabis te beoordelen. Hierbij wordt gekeken naar de verhouding tussen de metaboliet THC-COOH en creatinine.

Antipsychotica bij vrouwen met schizofreniespectrumstoornissen

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

Richtlijnen voor de farmacologische behandeling van schizofreniespectrumstoornissen zijn grotendeels sekseneutraal, terwijl de meeste antipsychoticastudies voornamelijk mannen includeerden. Er is echter duidelijke evidentie dat sekseverschillen klinisch relevante invloed hebben op de werkzaamheid en verdraagbaarheid van antipsychotica. Vrouwen vertonen bij gelijke dosering van veel antipsychotica hogere bloedspiegels dan mannen, hoewel dit niet voor alle middelen geldt, waardoor zij gevoeliger zijn voor bijwerkingen. Langdurig gebruik van prolactineverhogende medicatie vergroot bij vrouwen het risico op menstruatiestoornissen, infertiliteit, osteoporose en mammacarcinoom en kan psychiatrische symptomen verergeren door oestrogeendaling. Daarnaast kunnen hormonale transities, zoals post partum en (peri)menopauze, invloed hebben op psychotische kwetsbaarheid en het effect van medicatie. Op basis van recent onderzoek stellen wij in dit artikel een vrouwspecifiek behandelbeleid voor, met lagere startdoseringen van de meeste antipsychotica, inzet van therapeutische drug monitoring, een sterke voorkeur voor prolactinesparende en metabool gunstige middelen, en aandacht voor hormonale levensfasen.

Psychische klachten rondom de menopauze

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

De overgang (perimenopauze) gaat gepaard met sterke hormonale fluctuaties en uiteindelijk een daling van oestrogeen en progesteron. Deze geslachtshormonen reguleren onder andere stemming, cognitie en slaap, via invloed op de serotonerge, dopaminerge, glumatinerge en GABA-erge systemen. In de overgang kunnen vrouwen niet alleen lichamelijke klachten ervaren, zoals opvliegers, maar ook nieuwe of toegenomen psychische klachten. De inschatting van een mogelijke hormonale component in de mentale klachten is primair klinisch, gebaseerd op leeftijd, cyclusveranderingen en het type klachten. Laboratoriumonderzoek heeft geen waarde. Hormoonsuppletietherapie is werkzaam voor overgangsklachten, met name vasomotorische klachten; fenzolinetant is hiervoor een alternatief. Secundair kan hormoonsuppletietherapie affectieve klachten reduceren, maar vaak zijn antidepressiva (aanvullend) geïndiceerd. Hormonale veranderingen beïnvloeden tevens de farmacokinetiek van psychofarmaca, wat dosisaanpassing kan vereisen. De overgang vormt daarmee een kwetsbare neuro-endocriene periode, waarbij er door bewustwording en samenwerking met huisarts of gynaecoloog veel opties zijn om psychiatrische klachten in de overgang te verminderen.

Wanneer het ritme niet past

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

(Verlate) slaapproblemen komen veelvuldig voor bij mensen met ADHD en gaan gepaard met aanzienlijke lijdensdruk. In de klinische praktijk blijkt deze lijdensdruk niet alleen samen te hangen met het slaapprobleem zelf, maar ook met de voortdurende worsteling met een biologisch ritme dat moeilijk aansluit bij maatschappelijke verwachtingen. Te vroeg inzetten op verandering van het ritme, kan deze lijdensdruk versterken. Dit artikel beschrijft vanuit klinische ervaring de relevantie van een gedragsgerichte aanpak van (verlate) slaapproblemen bij ADHD. In tegenstelling tot primair medicamenteuze interventies richt deze aanpak zich initieel op de kern van de ervaren problematiek: erkenning van het eigen bioritme. Medicamenteuze ondersteuning, zoals melatonine, kan een waardevolle vervolgstap zijn, maar daarbij is de positionering cruciaal: niet als correctie van een onjuist ritme, maar als ondersteuning van de eigen gebruiksaanwijzing.

Orthostatische hypotensie bij ouderen die tricyclische antidepressiva gebruiken

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

Orthostatische hypotensie is een veelvoorkomende bijwerking van psychofarmaca, met name van tricyclische antidepressiva (TCA’s). Het kan leiden tot duizeligheid, motorische instabiliteit en een verhoogd risico om te vallen. In dit artikel leest u waarom orthostatische hypotensie bij TCA’s optreedt, welke niet-farmacologische en farmacologische interventies u kunt inzetten en hoe u patiënten kunt monitoren en begeleiden in de behandeling van orthostatische hypotensie. Daarbij zijn adviezen opgenomen over het afbouwen van TCA’s en het veilig overschakelen naar alternatieve antidepressiva met een gunstiger bijwerkingenprofiel.

Lithiumrespons bij patiënten met een bipolaire stemmingsstoornis

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

Lithium is een effectieve behandeling voor de preventie van stemmingsepisoden bij de bipolaire stoornis en kan suïcidaliteit verminderen. De respons op lithium varieert echter sterk tussen patiënten: circa 30% heeft een volledige respons, circa 30% een gedeeltelijke en het overige deel geen respons. De Alda Scale is de gouden standaard om lithiumrespons (retrospectief) te meten. Een goede lithiumrespons lijkt samen te hangen met onder andere een klassiek episodisch beloop, volledige remissie tussen episoden, beperkte comorbiditeit en een positieve familieanamnese. Ongunstige factoren zijn onder andere rapid cycling, hoge ziektelast en psychiatrische comorbiditeit. Op verschillende manieren wordt onderzoek gedaan naar de genetische achtergrond van lithiumrespons; onderzoek naar individuele genen, Genome-Wide Association Studies (GWAS) met daaruit voortvloeiend polygenetische risicocodering en studies naar gen-expressie en epigenetica. Resultaten wijzen op een betrokkenheid van verschillende processen, gerelateerd aan het werkingsmechanisme van lithium, zoals invloed op intracellulaire signaalroutes, neurotransmittersystemen, circadiane ritmen, neuroplasticiteit en immuunprocessen.

Hypertriglyceridemie door alcoholgebruik

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

Hypertriglyceridemie is een belangrijke complicatie van overmatig alcoholgebruik. Hypertriglyceridemie is een van de onderdelen van het metabool syndroom en verhoogt het cardiovasculaire risico. Ernstige hypertriglyceridemie kan leiden tot acute pancreatitis. De triglyceridenwaarden dalen meestal na abstinentie of sterke beperking van alcohol, gecombineerd met leefstijlinterventies zoals dieet, gewichtsverlies en regelmatige lichaamsbeweging. Bij aanhoudend hoge triglyceriden of verhoogd cardiovasculair risico kan medicamenteuze behandeling overwogen worden. Tijdige herkenning en behandeling zijn belangrijk om acute en chronische complicaties te voorkomen.

Q&A

Mon, 01 Jun 2026 00:00:00 +0200

Trillende benen bij sertraline
Klachten bij afbouw sertraline
Slaapproblemen bij autisme en depressie (in remissie) bij 65-jarige patiënt
Ratio achter dosisverhoging SSRI